1946 MİSSOURİ ZIRHLISINDAN 2026 NATO ZİRVESİNE
Ulaş TUNCA
1946’da Türkiye’nin Washington Büyükelçisi’nin cenazesini Türkiye’ye getiren Amerikan Deniz Kuvvetleri’ne ait USS Missouri Zırhlısı’nın İstanbul’a gelişi İsmet İnönü Hükümeti tarafından coşkuyla karşılanıyordu.
Geminin İstanbul’a gelişi şerefine Boğaziçi, Dolmabahçe ve Kızkulesi ışıklandırılıyor; Karaköy ve Beşiktaş sahillerinde karşılama gösterileri düzenleniyordu. “Welcome Missouri-Hoş Geldin Missouri” mahyaları cami minarelerine asılıyordu. Tekel, üzerinde gemi resmi olan özel marka sigaralar üretiyor, PTT ziyaret anısına özel hatıra pulları bastırıyordu.
Beşiktaş ve Karaköy güzergâhındaki pek çok binanın dış cephesi boyanarak yollar yenileniyordu. Karaya ayak basacak 2.000’e yakın Amerikan askeri de unutulmuyor, onlar için genelevler boya badana yapılıyor, odalar yenileniyor, çalışan kadınlar sıkı zührevi muayenelerden geçirilerek “Coni”lere herhangi bir hastalık bulaşmaması için her türlü önlem alınıyordu.
Dört gün boyunca Beyoğlu ve Karaköy civarındaki eğlence mekânlarında sarhoş olup sokaklarda taşkınlık çıkaran Amerikan askerlerine polisin hiçbir şekilde müdahale etmemesi talimatı veriliyordu.
Amerikan askerleri ve Amerika’lı heyet; hem iktidardaki İsmet İnönü liderliğindeki CHP’li hükümet yetkilileri hem de muhalefetteki Adnan Mendreres liderliğindeki Demokrat Parti’li kadrolar tarafından coşkuyla karşılanıyordu.
1946’da Missouri Zırhlısı’nın karşılanmasından, 2026 NATO zirvesi karşılamalarına kadar geçen sürede değişen pek bir şey yoktu; hep aynı alışkanlıklar sergileniyordu.
Zirve öncesinde olası protesto ve eylemleri engelleme gayesiyle bazı adreslere operasyonlar düzenleniyor ve gözaltılar yapılıyordu. Yollarda ışıklandırılarak peyzaj ve yenileme çalışmaları yapılıyordu. Ana yol güzergâhındaki binaların dış cepheleri boyanıyor, gecekondular dev reklam panoları ve panellerle kapatılıyordu. Alınan aşırı güvenlik önlemleri ve kapatılan yollar nedeniyle Ankara açık hava hapishanesine çevriliyordu.
İktidarıyla muhalefetiyle “CHP-DP” 1946’da Missouri Zırhlısı’nın karşılanmasında da, Adalet Partisi iktidarı dönemi 1968’de 6. Filo’nun karşılanmasında da, 1959’daki ABD Başkanı Eisenhower’dan, günümüze ABD Başkanlarının karşılanmasında ve son olarak 2026’daki Donald Trump’ın AKP Hükümeti tarafından abartılı bir şekilde karşılanması törenlerinde sergiledikleri alışkanlıklar hep aynıydı.
Müstemleke psikolojisi altındaki duygu, düşünce ve davranışlarda hiçbir değişme olmuyordu. Değişen tek şey, son NATO zirvesinde görüldüğü üzere, karşılama halısının rengi oluyor ve kırmızı halılar mavi renge evriliyordu.
1919’da Milli Mücadele şuuruyla verilen Kurtuluş Savaşı’nın ekonomik, askeri, siyasi olarak, “istiklâli tam bir Türkiye” gâyesine ulaştırılamaması neticesinde; istikbâli NATO’ya bağlanmış müstemleke bir Türkiye’ye evriliş…