ÇAY-KAHVE MUHABBETİ

Selim Gürselgil

Tüm gönüldaşların 5 Aralık Zafer Günü’nü kutlarken, bu günün aynı zamanda UNESCO tarafından Dünya Türk Kahvesi Günü ilân edildiğini de hatırlamamız gerekiyor.

UNESCO neden böyle bir gün ilân etmiş? Çünkü kahveyi dünyaya ilk tanıtan ve ilk kahvehaneleri kuran, Türkler… Dolayısiyle Türk kahvesi, dünyanın bilinen ilk kahve çeşidi… Unkapanı’nda ilk kahvehaneyi Şamlı biri açmış denir, Kanunî döneminde… (Sigara Kızılderili icadıdır, çay da Çin!)

Bakmayın bugün Türkler kahve yerine çay içiyor. Çünkü Cumhuriyet döneminde uzun yıllar boyunca kahve ithal edecek para yoktu, sadece yöneticilerimiz kahve içebiliyordu. Çay ise çok ucuz ve yaygın olarak halka sunuluyordu. (Rize’de bol bol üretilmeye başlanmıştı.) Köylerde bile insanlar, şekere ulaşamasa bile çaya ulaşabiliyorlardı.

Kahve tabiî Ortadoğu’da bir Osmanlı zevki olarak kalmadı. İkinci Viyana Bozgunu’ndan sonra Osmanlı askeri kaçarken çok sayıda kahve çuvalını geride bıraktı. Nemçeliler bunları deve yemi sanıp dökmeye hazırlanırken bir Yahudi çıktı, bana verin dedi. Viyana’da ilk café’yi açtı. Bu Avrupa insanı kahveyi sade içemez deyip ona süt ekleme geleneğini de icad etti. Kahveye Avrupalılar bayıldı. Hemen Afrika’dan kahve tohumlarını çalıp Brezilya’da (sonra Endonezya) zenci köleler eşliğinde yetiştirmeye ve ticaretine başladılar. Tabii Yahudiler kısa zamanda bu ticareti de ele geçirdi ve bugün dünyada en büyük kahve ticaretini onlar döndürüyor.

Batı’da İngilizler ve Türkler dışında çay bilen yok. Ama kahve çok yaygın. Batı tarzı kahveler Türkiye’de son yıllarda Amerikan özentiliği ile yayıldı. 90’larda ben hatırlıyorum, İstanbul’un espresso içilebilecek çok az mekân vardı. Otellerde, Moda’da, Beyoğlu’nda falan birkaç yerdeydi. (Ankara’da hiç bulamıyordun.) Bugün beş evden birinde filtre kahve tüketiliyor neredeyse.

He unutmadan, yarın Kahve Dünyası, Türk kahvesini beleş verecek gün boyunca. Denk gelirseniz deneyin. Fena bir şey değil.