TRUMP İLE BİBİ ANLAŞMAZLIĞI ÇÖZÜMSÜZ OLABİLİR
Takdim: Trump ile Netenyahu arasındaki ilişkiler aniden gerildi. İki lider arasındaki bu gerginlik ABD-İsrail ilişkilerinden farklı olsa da, iki ülke ilişkilerinden tamamen bağımsız olacağı, ilişkilere etkisinin olmayacağı söylenemez. Trump’ın böyle sürprizlere açık olduğunu daha önceki yazılarımızda belirtmiştik.
Aşağıdaki yazısında Sayın Korybko, son günlerde apaçık ortaya çıkan Trump ile Netenyahu arasındaki gelişmeleri ele almış…
TRUMP İLE BİBİ ANLAŞMAZLIĞI ÇÖZÜMSÜZ OLABİLİR
Andrew Korybko
Bu, İsrail çıkarları açısından bir kâbus senaryosu.
Geçen hafta Trump’ın Netanyahu tarafından manipüle edildiğini hissettiği için onunla doğrudan temasını kestiği iddiasıyla bir haber dolaştı. Haber kulağa ne kadar sansasyonel gelse de, daha geniş bağlam bunun doğru olabileceğini gösteriyor. Bibi, 2020 seçimlerinde Biden’ın seçimi kazandığını kabûl ederek Trump’a ihanet etmişti. Trump hâlâ mahkemelerle boğuşuyor. Trump’la Bibi arasında o günden beri kan vardı. Bu, Trump için çok kişisel bir konu, çünkü seçimi kazandığı konusunda ısrar etmeye devam ediyor, dolayısıyla Bibi’ye karşı tavrı şaşırtıcı değil.
Daha yakın zamana kadar, Bibi Trump’a İran’ı bombalaması için baskı yaparken Trump bunu yapmak istemiyordu; zira bu saldırı, Batı Asya’da büyük çaplı mücadeleyi, Çin’i kontrol altına almak için plânladığı “Asya’ya (geri) dönüş” hamlesini baltalayacaktı. Nitekim Trump’ın, eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Mike Waltz’u İsrail ile fazla yakınlaştığı için görevden aldığı bildirildi. Ayrıca, İsrail’in ABD’nin İran ile görüşmeleri yeniden başlatmasına hazırlıksız yakalandığı ve herhangi bir anlaşmaya karşı olduğu söylentileri de önemli.
Sonra ABD’nin Husilerle İsrail’i dışlayan son anlaşması, ABD’nin Suudi Arabistan’ın İsrail’i tanıması şartını nükleer görüşmelerinden çıkaracağına dair haberler ve hatta Trump’ın gelecek hafta Riyad’da yapılacak Körfez-ABD Zirvesi’ne katılımı sırasında Filistin’i tanıyabileceğine dair spekülasyonlar var. Hepsi bir arada, ABD-İsrail ilişkilerinin yeni bir dizi sorunla karşı karşıya olduğu aşikâr, bu da Trump’ın Bibi ile tüm doğrudan teması kestiğine dair daha önce alıntılanan habere itibar kazandırıyor.
Trump’ın sonraki adımlarına bağlı olarak aralarındaki uçurum kapanamaz derecede açılabilir. İsrail’in bakış açısından, ABD’nin Husiler’le anlaşmayı, Husiler’in İsrail’e hava ablukası uygulama plânlarını duyurduktan hemen sonra yapmış olması zaten yeterince kötüydü ancak Suudi Arabistan’ın İsrail’i tanımasını sivil nükleer görüşmelerine şart olmaktan çıkarmak, Filistin’i tanımaktan bahsetmiyorum bile… (Trump İsrail nezdinde) Rubicon’u geçmiş olabilir… Bu senaryoda, İsrail ve ABD, Trump’ın geri kalan döneminde ve hatta (Trump’a bir şey olması durumunda) Vance’ın görevi devralması sonrasında bile anlaşmazlık devam edecektir.
Bunun gerçekleşmesinin sonuçları bölge genelinde yankılanacaktır. Küresel sistemde çok kutupluluğa geçişe rağmen, dünyanın en güçlü ve en etkili ülkesi olan en eski ve en güvenilir müttefikinin sürekli desteği olmadan, İsrail, İran ve Türkiye’den gelen tehditlerle baş etmede yalnız kalacaktır. (İsrail için) Daha da kötüsü, ABD’nin İsrail’e askerî yardımını herhangi bir bahaneyle kısıtlaması hatta askıya alması ve böylece silâhlı kuvvetlerini zayıflatması ihtimali göz ardı edilemez.
Bu faktörlerin ağırlığı, İsrail’in askerî-stratejik avantajlarını kaybetmeden önce umutsuzluk içinde bölgesel rakiplerine karşı vahşice saldırmasına yol açabilir, bu da büyük ölçekli bir savaşı tetikleyebilir veya bu avantajların kaybını hızlandıran bir dizi uzlaşmaya zorlanabilir. İsrail çıkarları açısından, bu her ne pahasına olursa olsun kaçınması gereken sıfır toplamlı bir ikilemdir, ancak Trump’ın Bibi ile potansiyel olarak uzlaşmaz anlaşmazlığı, bu kâbus senaryosunu bir oldubittiye dönüştürebilir.
Bununla birlikte, Trump’ın Zelensky ile beklenmedik uzlaşmasının gösterdiği gibi, gerginliklerin üstesinden gelinmesi her zaman ihtimal dahilindedir. Ancak bunun gerçekleşmesi için Bibi’nin, Trump’a, Zelensky’nin mineraller anlaşması ile verdiğine eşdeğer stratejik değerde bir şey vermesi gerekecektir. Bunun ne olabileceği belirsizdir… ABD’nin Suudi Arabistan’ın İsrail’i tanıma şartını sivil nükleer görüşmelerinden çıkarmasını ve/veya Filistin’i tanımasını engellemek için çok geç olabilir, ancak Bibi’nin Trump’ı derhal bir barış teklifi haline getirmesi iyi olur.
ABD’nin Suudi Arabistan’ın İsrail’i tanıması şartını sivil nükleer görüşmelerden çıkarmasını ve/veya Filistin’i tanımasını engellemek için çok geç olabilir, ancak Bibi Trump’a bir an önce barış teklifi yaparsa kendi açısından iyi olur.
Kaynak: Korybko