İSLÂM VE SANAT
Selim GÜRSELGİL
Şimdi geldik, zurnanın zırt dediği yere: İslâm ve sanat… Netameli bir konu. Aslında konunun kendisi değil de algılar netameli. Bir süre bunun üzerinde duralım.
Dün bir gönüldaş bir makale gönderdi. Şark’ul Evsat (Ortadoğu) adlı gazetenin Türkçesinde yayınlanmış. Bu gazete Suudi sermayeli mi tam bilmiyorum ama bu tür din karşıtı makalelere yer verdiğini düşünmüyordum. Neyse ne: Makale, din ve sanat hakkında. Yazan, Yıldırım Bayezid Üniversitesinden Prof. Dr. Bilmemkim. Yazdıklarından kendisinin dine inanmadığı anlaşılıyor. Fakat dine inanmamak dürüst olmamayı mı gerektirir? Dine inanmıyorsun diye, dinin hakikatini çarpıtman mı gerekir?
Bu hoca özetle diyor ki, dinin sanatla hiçbir ilgisi yoktur. Zaten sahabiler arasında da sanattan anlayan kimse yoktu. Sanat dindışı bir faaliyettir ve din sanata karışamaz. Dine uygun olan ve olmayan sanat diye bir şey olamaz. Din kendi işine baksın, fıkıhla ilgilensin.
Böyle düşünen İslâmcılar olduğunu da biliyorum. Bazı İslâmcılarla bazı İslâm karşıtlarının örtüştüğü konulardan biri bu, sanat konusu. Bir diğeri de bilindiği gibi, müslüman kızların okuma hakkı olup olmadığı.
Şimdi hocanın bazı şeyleri bilmediğini kabul etsek bile, bazı şeyleri bilmemesinin mümkün olmadığını da görüyoruz. Siz din ve sanat bahsinde kalem oynatan bir prof olarak şiiri sanattan saymıyor musunuz? Tüm sanat dallarının olduğu gibi, İslâm’ın da ilk sanatı şiirdir. Şiir müslümanların günlük hayatının bir parçası, en başta Kur’ân idraki için bir vasıta olarak değer görmüştür. İslâm, tarihin gördüğü en büyük şairleri yetiştirmiştir. Fuzuli müslüman değil miydi? Ömer Hayyam, Sadi, Hafız, Yunus Emre, Mevlâna müslüman değil mi? Tüm edebiyatta Müslümanlar aynı şekilde kendini göstermedi mi? Leyla vu Mecnun’u budistler mi yazdı? En güzel hikaye denilen Yusuf Aleyhisselâm kıssasından daha nice hikâyeler doğmadı mı? İlk romancı kabul edilen Cervantes, sanatını kabul ettirmek için kendini Müslüman olarak göstermedi mi?
Demek ki, İslâm’da sanat yoktur diye bir şey söylenemez. Hat, tezhip, tezyin, sanat değildir denemeyecegine göre? Mimari sanat değil midir? Tac Mahal’i, Süleymaniye’yi, Semerkant’i dinsizler mi yaptı? Bir profesör bunları bilmiyor olabilir mi?
Olamaz. Artniyetlidir.
Bunlar İslâm’da tartışmasız kabul edilmiş sanatlardır ve bu sanatlarda müslüman sanatkârlar çağlarının en ileri örneklerini vermişlerdir. Bunun yanında bir de tartışma ile kabûl edilen sanatlar olmuştur: Musikî ve resim (nakş) gibi. Bunların da asırlar içinde en yüksek örnekleri ortaya konulmuştur. Hatta bir kısmı doğrudan doğruya tekke ve zaviyelerde üretilmiştir.
Bu mevzuya devam edeceğiz.