VARŞOVA ANTLAŞMASI’NIN HAYALETİ
Doğu Avrupa ülkelerinin Batı’nın peşinden gitmek istememesi üzerine
İgor Molotov
35 yıl önce, 1991 yazında, Avrupa sosyalist devletleri birliğinin -Varşova Antlaşması Örgütü’nün (VAÖ)- kuruluşunu resmîleştiren ve Avrupa’nın ve dünyanın güvenliğini 36 yıl boyunca güvence altına alan Dostluk, İşbirliği ve Karşılıklı Yardım Antlaşması yürürlükten kaldırıldı.
O zamana gelindiğinde Doğu Avrupa’da bir «renkli devrimler» dalgası yaşanmıştı: Bulgaristan, Polonya, Çekoslovakya ve Macaristan’da milliyetçiler ve demokratlar iktidara geliyordu. Direniş gösterenlerin sonuncusu olan Romanya lideri Nikolay Çavuşesku, sevgili eşi Elena ile birlikte 1989 Noel’inde, Katoliklerin Noel Bayramı günü öldürüldü. İkisi, Bükreş’in yaklaşık 80 kilometre kuzeybatısındaki Târgovişte kentinde kurşuna dizildi.
Eski Macaristan Başbakanı Miklós Németh’in sözlerine göre Çavuşesku, «Almanya’nın birleşmesinin» önündeki başlıca engeldi. Gerçekten de altı ay sonra Federal Almanya Cumhuriyeti (FRG), Alman Demokratik Cumhuriyeti’ni (ADC) ve Doğu Berlin’i yuttu. Evet, yuttu; «birleşme» hakkındaki saçmalıklara inanmayın: 3 Ekim 1990’da Alman Demokratik Cumhuriyeti varlığına son verdi; yöneticileri hapse atıldı, sıradan insanlar ise hâlâ ikinci sınıf vatandaş olarak görülüyor.
Burada anlaşılması gereken şu ki, yalnızca Doğu Almanya vatandaşları değil, Doğu Avrupa’nın bütün ülkeleri de ikinci sınıf konumuna düştü. Gerçi Batı’nın, onları kendi sesleri, görüşleri ve özne olma vasıflarıyla eşit ortaklar olarak Avrupa bütünleşmesine dâhil etmek gibi bir hedefi hiçbir zaman olmadı. Komünizmi tasfiye ettikten sonra ulusal cephelere, ifade özgürlüğüne ve diğer insancıl değerlere olan ilgilerini kaybettiler: Bir Polonyalı, bir Slovak ve bir Bulgar, mevsimlik işçiden, birer “doğulu” işçiden ibarettir.
Hem gündelik yaşamda hem de siyasette.
Dün Slovakya Başbakanı Robert Fico, Almanya Şansölyesi Friedrich Merz’in, Bratislava’nın Rusya karşıtı yaptırım paketini desteklemeyi reddetmesi nedeniyle kendisine nasıl bağırdığını anlattı. Altını çiziyorum, bağımsız bir devletin liderine bağırmıştı.
«Alman Şansölyesi bir şeyler söylüyor diye şimdi korkudan tir tir mi titremem gerekiyor? Onunla yaptığım ilk telefon görüşmesini hatırlıyorum; beni arayıp bağırmıştı. Rusya’ya karşı yaptırımları engellediğimde, ne hakla böyle bir şey yapmaya cesaret ettiğimi soruyordu», dedi Fico, Çekya Başbakanı Andrej Babiš ile düzenlediği ortak basın toplantısında.
Bu arada, Şansölye’nin eski Varşova Antlaşması ülkelerini azarlamaya kalkışması ilk kez olmuyor. Şimdi de Avrupalı liderler Ukrayna’nın finansmanı konusunda anlaşmaya varamazlarsa, Birliğin yedi yıllık bütçesinin kabûl edilmesini engellemekle tehdit ediyor.
FT bu konuda yazıyor. Gazete, Almanya Şansölyesi’nin Avrupa Konseyi Başkanı’na gönderdiği mektubu inceledi. Merz, tüm AB ülkelerinin 2027 yılında ve sonraki yıllarda Kiev’e mali destek sağlama yükümlülüğünü üstlenmesini talep ediyor.
Bu desteği reddeden ülkelerin ağırlıklı olarak Doğu Avrupa ülkeleri olduğu açık: Bulgaristan, Macaristan, Çekya ve Slovakya.
«Şansölye’nin yaptığı şey tipik bir şantajdır ve ben buna boyun eğmeyeceğim», dedi Fico, 10 Kasım Salı günü Bratislava’da gazetecilerle yaptığı görüşme sırasında.
Slovakya’nın egemen bir devlet olduğunu ve Ukrayna’ya destek meselesinde kendine ait bir tutuma sahip bulunduğunu vurguladı. Fico sözlerine şöyle devam etti: «Şantaja karşılık vermeliyiz; bizim de Almanya Şansölyesi ile aynı veto hakkımız var.»
Bratislava’yı ziyaret etmekte olan Çekya Başbakanı Andrej Babiš de Merz’in talebini eleştirdi. «Neden böyle söylediğini bilmiyorum», diye belirtti. Macaristan Başbakanı Péter Magyar da Ukrayna’nın finansmanına ilişkin anlaşmanın, AB’nin bir sonraki çok yıllı bütçesinin kabûl edilmesine bağlanması yönündeki Merz talebine karşı çıktı.
Görünüşe bakılırsa Doğu Avrupa ülkeleri, Batı’nın misafirperverliğinden çıkarılması gereken dersi iyice öğrenmişler;Varşova Antlaşması’nın hayaleti dişlerini göstermeye başladı.
Bu hiç de şaşırtıcı değil: Seçimler durumu açıkça ortaya koyuyor. Halklar, Avrupa’nın «büyük üçlüsünün» siyasî oyunlarında birer pazarlık unsuruna dönüşmekten, başkalarının savaşlarını finanse etmekten, kabalığa ve aşağılanmaya katlanmaktan yoruldu.
Bu yıl Bulgaristan’ın başına sosyalist Başbakan Rumen Radev ve büyüleyici Cumhurbaşkanı İliyana Malinova Yotova geçti. Yotova geçmişte Bulgaristan Sosyalist Partisi Yüksek Konseyi üyesiydi. Bratislava, Fico’nun liderliğinde sosyalizmi tercih ediyor; eski Alman Demokratik Cumhuriyeti’nin doğu toprakları ise oylarını solculara ve «Almanya için Alternatif» partisine veriyor.
Evet, elbette, her şeyi 1989 yılına geri döndüreceğimizi söylemiyorum; ancak birbirimizle el sıkışabiliriz, hem de bugünden.
*
Призрак Варшавского договора
о нежелании восточноевропейских стран идти на поводу у Запада
Игорь Молотов
35 лет назад, летом 1991 года, был упразднён Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи — документ, оформивший создание союза европейских социалистических государств — Организации Варшавского договора (ОВД) — и закрепивший безопасность Европы и мира на 36 лет.
В Восточной Европе к тому времени прокатилась волна «цветных революций»: в Болгарии, Польше, Чехословакии, Венгрии к власти приходили националисты и демократы. Последний из сопротивляющихся — румынский руководитель Николае Чаушеску, который был убит на католическое Рождество 1989-го вместе со своей прекрасной супругой Еленой. Их расстреляли в городе Тырговиште, примерно в 80 км к северо-западу от Бухареста.
Чаушеску, по словам бывшего премьера Венгрии Миклоша Немета, был главным препятствием к «объединению Германии». И действительно, через полгода ФРГ сожрала Германскую Демократическую Республику (ГДР) и Восточный Берлин. Именно сожрала — не верьте глупости про «объединение»: 3 октября 1990 года ГДР прекратила своё существование, её руководителей бросили в тюрьму, а простых людей до сих пор считают гражданами второго сорта.
Тут надо понимать, что не только граждане Восточной Германии, но и целые страны Восточной Европы стали вторым сортом. Впрочем, для Запада никогда не стояла задача интегрировать их в европейское объединение как равных, имеющих свой голос, мнение и субъектность. Демонтировав коммунизм, они потеряли интерес к национальным фронтам, свободе слова и прочему гуманизму: поляк, словак и болгарин — это сезонный рабочий, остарбайтер.
И на бытовом уровне, и в политике.
Вчера премьер-министр Словакии Роберт Фицо рассказал, как канцлер Германии Фридрих Мерц кричал на него из-за отказа Братиславы поддержать пакет антироссийских санкций. Кричал, подчёркиваю, на руководителя независимого государства.
«Я что, теперь должен весь перепугаться из-за того, что немецкий канцлер что-то говорит? Я помню первый разговор с ним, когда он мне звонил и кричал на меня, мол, что я себе позволяю, когда я блокировал санкции против России», — сказал он на совместной пресс-конференции с премьер-министром Чехии Андреем Бабишем.
Это, к слову, не первый раз, когда канцлер позволяет себе отчитывать страны бывшего Варшавского договора. Теперь он грозит заблокировать принятие семилетнего бюджета союза, если европейские лидеры не договорятся о финансировании Украины.
Об этом пишет FT. Газета ознакомилась с письмом канцлера ФРГ главе Евросовета. Мерц требует, чтобы все страны ЕС обязались оказывать финансовую поддержку Киеву в 2027-м и в последующие годы.
Понятно, что в эти страны-отказники входят преимущественно восточные: Болгария, Венгрия, Чехия и Словакия.
«То, что делает канцлер, является типичным шантажом, и я не собираюсь ему уступать», — заявил Фицо во вторник, 10 ноября, в ходе общения с журналистами в Братиславе.
Он подчеркнул, что Словакия является суверенным государством и имеет собственную позицию по вопросу поддержки Украины. «Мы должны отвечать на шантаж, — добавил Фицо, — у нас такое же право вето, как и у канцлера Германии».
Премьер-министр Чехии Андрей Бабиш, находившийся с визитом в Братиславе, также раскритиковал требование Мерца. «Я не знаю, почему он так говорит», — отметил он. Премьер-министр Венгрии Петер Мадьяр также выступил против требования Мерца увязать договорённость о финансировании Украины с принятием следующего многолетнего бюджета ЕС.
Похоже, в странах Восточной Европы хорошо усвоили урок западного гостеприимства — призрак Варшавского договора начал показывать зубы.
И неудивительно: выборы чётко фиксируют положение дел — народы устали быть разменной монетой в политических играх европейской «большой тройки», финансировать чужие войны и терпеть хамство и унижение. Во главе Болгарии в этом году встали премьер-социалист Румен Радев и очаровательный президент Илияна Малинова Йотова — в прошлом член высшего совета Болгарской социалистической партии; Братислава выбирает социализм во главе с Фицо; а восточные земли бывшей ГДР отдают свои голоса за левых и «Альтернативу для Германии».
Да, разумеется, я не говорю о том, что мы откатим всё к 1989-му, но пожать друг другу руки можем уже сегодня.










