İDEÂLSİZLİĞİN FATURASI

Mehmed KAYA

Kötü bir iktidar, milleti kendine bağlar; iyi bir iktidar ise milleti bir İDEALE bağlar.

İnsanoğlunun en önemli fobilerinden biri YALNIZLIK.
Bu sebeple toplumsal dayanışmanın, yardımlaşmanın veya örgütlülüğün bir sebebi de yalnızlık fobisidir. Bu fobi, insanları bir arada tutar. Neticede insanlar arasındaki ilişki ağı bir yerde simbiyotik ilişkidir.

Tabii ki maddi ve manevi sebepler de vardır. Ama insan, fıtratı gereği varlığını göstermek, bilinmek, beğenilmek ve aidiyet hissetmek ister. Kohlberg’in Ahlak Gelişim Kuramı’ndaki “İyi Çocuk Eğilimi“nin de bana göre altında yatan en önemli sebep yine bu yalnızlık fobisidir. Velhasılı, insanoğlu ekseriyetle toplumsal uyum ve kabul için bu eğilimdedir.

Şimdi işler değişti tabii. Sosyal medya aracılığıyla insanlar, kendilerini cemiyetin içine atan bu fobiden kurtuldu. Artık kendilerini daha rahat gösterebilecekleri, daha çok insanla ilişki kurabilecekleri, hatta olmadıkları hallere bürünüp kendilerini beğendirebilecekleri, kabul görebilecekleri bir zemin buldular.
“Buldular” değil aslında; kendilerine böyle bir saha sunuldu, sonra dayatıldı. Şimdi insanlık kuşatılıp bu alana mahkûm edildi.

Eskiden bu sahaya “Sanal Medya” denirdi, şimdi ise “Sosyal Medya” deniyor. Çünkü gerçeklik sanallığa yenildi ve sanallık gerçekliğin yerini aldı. Artık ahlâki normları, alışkanlıkları, kültürü burası belirliyor.

Bu alan güçlendikçe, cemiyeti ayakta tutan insani bağlar da çürüdü, koptu. Örneğin normal bir cemiyette iki kişi kavga ederken sizin gerçek insanlar için hadiseye müdahale edip ayırmanız gerekirdi. Şimdi öyle değil; sosyal medyadaki arkadaşlarınız için o kavgayı görüntüye alıp paylaşmanız daha kıymetli hale geldi.

Bakın mesela; boşanma olayları artıyor, nüfus artış hızı ve genç nüfus düşüyor deniyor.
Neden?
Ekonomi, şu, bu… Elbette birçok sebep var ama en büyük sebep bana göre psikolojik hazırbulunuşluk.
Eee.., bunu da sosyal medya yönetiyor.

İnsanlar sıkılıyor. Beğenmiyor. Eskiden bir kadının veya erkeğin eşini kıyaslayabileceği alan dar bir alandı. Çevresindeki erkek ve kadınlar zaten birbirine benzerdi. Şimdi öyle değil; sosyal medyada milyonlarca karakter, milyonlarca yaşam biçimi görüyorlar. Sonunda “bir ihtimal daha var” diyerek eşlerini bu hayattaki karakterlerle kıyaslıyorlar. Bu kıyas tatminsizlik doğuruyor. Tatminsizlik de boşanmayı veya evlenmemeyi beraberinde getiriyor.

Sıkılma psikolojisi de önemli. Z kuşağının “çabuk sıkılma” özelliği, sıkça eleştirilen bir nesil karakteristiği olarak sunuluyor. Ancak bu, nesilden çok sosyal medyanın insanlığa dayattığı bir durum. Zygmunt Bauman’ın “Akışkan Modernite” kavramıyla ifade ettiği gibi, modern toplumda her şey geçici, değişken ve yüzeysel hale geliyor. Sosyal medya, bu akışkanlığın en güçlü taşıyıcısı olarak dopamin odaklı bir tüketim kültürü yaratıyor. Kitapların yerini filmler, filmlerin yerini diziler, dizilerin yerini kısa videolar, onların da yerini saniyelik “reels” ve “shorts” aldı.

Bu sürekli değişim, insanların bir şeye uzun süre bağlı kalmasını zorlaştırıyor. Çünkü akışkan modernite, sabitlik ve derin bağlar yerine anlık tatmin ve geçiciliği yüceltiyor.
Sürekli değişiyorsun.

İşte bu akışkanlık, bağlanmayı da bağlı kalmayı da imkânsız hale getiriyor. Ve yine aileye yansıması maalesef olumsuz oluyor. İnsanlar evlenmekten kaçıyor; evlenirse eşinden sıkılıyor; çocuk yapmayı erteliyor. Zira bağımlılığa dönüşecek her türlü kalıcı bağdan kaçıyorlar.

Meseleye elbette “sosyal medya paradoksu” olarak bakıp geçiştiremeyiz. Çünkü burada bir cemiyetin ruhen dönüşmesi mevzu bahis. Yani meseleyi salt bir birey zaafı veya cemiyet zaafiyeti diye ele almak ucuzluk olur.

Peki SİYASİ İRADE’nin böyle bir derdi veya kaygısı var mı?
Elbette yok.

Bakmayın “irade” dediğime; bugün ortaya çıkan tablo, iradesizliğin, idealsizliğin, ÜLKÜSÜZLÜĞÜN tablosudur. Bu topraklarda ideal yerine çıkarı, cemiyet yerine kitleyi, insan yerine tüketiciyi koyan irade; yalnızlık korkusunu sömüren küresel düzenin işbirlikçisinden başka bir şey değildir.