ABD-ÇİN KAPIŞMASINDA PANAMA KANALI
ABD’nin Panama Kanalı Üzerindeki Zorlaması Çin ile Yaklaşan Askerî Gerginliğin Habercisi
Andrew Korybko
ABD, Çin’in asimetrik bir şekilde tepki vermesini engellemek için, Çin’in elindeki imkânları, mümkün olduğunca etkisiz hâle getirmek istiyor. Örneğin, Çin’in kanalın her iki tarafındaki liman tesislerini kontrol eden şirketinin, bir kriz durumunda trafiği kapatması gibi riskleri bertaraf etmeye çalışıyor.
Panama Devlet Başkanı Jose Raul Mulino, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile yaptığı görüşmenin ardından ülkesinin Çin ile Kuşak ve Yol Girişimi konusunda 2017 tarihli mutabakat zaptının yenilenmeyeceğini ve hatta anlaşmayı daha erken sonlandırabileceğini açıkladı. Trump’ın, Panama’nın Çin’in kanal üzerindeki etkisini tesirsiz hâle getirmemesi durumunda” çok güçlü bir şey olacağı” tehdidinde bulunması ve Rubio’nun ABD’nin algılanan tehdit değerlendirmesini ayrıntılı olarak açıklaması, politika değişikliğine sebep oldu.
Rubio geçtiğimiz hafta Megyn Kelly’ye, kanalın her iki yakasına liman tesisleri inşa eden Hong Kong merkezli şirketin Çin hükümetinin kontrolü altında olduğunu ve Washington ile bir kriz durumunda Pekin’in acil durum planlamasının bir parçası olarak bu su yolundan geçişi durdurabileceğini söyledi . Başkalarının bu değerlendirmeyi paylaşıp paylaşmaması önemli değil, çünkü önemli olan Trump 2.0’ın her şeyi böyle görmesi ve Panama’yı kanal konusunda zorlamasının nedeninin bu olmasıdır.
Bu durum, ABD’nin Çin ile ilişkilerinin kötüleşeceğini gösteriyor, öyle olmasa ABD bu hamleleri yapmaz. Trump, hafta sonu Çin’e ek %10 gümrük vergisi uygulayarak meşhur ticaret savaşını tırmandırdı ancak bu tek başına aralarında tam teşekküllü bir krize yol açmayacak gibi görünüyor. Bunun yerine, ABD’nin Çin’in Tayvan ve Doğu ve Güney Çin Denizleri üzerindeki bölgesel toprak iddialarına karşı çıkması buna yol açabilir.
ABD’nin önümüzdeki dönemde söz konusu iddialara daha güçlü bir şekilde karşılık vermesini beklemek için sebepler var; ve bu sebepler, bu süreçte gerginliğin kontrolden çıkması ve Pekin’in buradaki şirketine makûl bir şekilde inkâr edilebilir asimetrik bir yanıt olarak geçişi durdurmasını emretmesi ihtimaline karşı Panama Kanalı’nı güvence altına alma ihtiyacını doğuruyor. Bu durum ABD ekonomisine büyük zarar verebileceği gibi, ABD Donanması’nın bölgesel bir kriz karşısında Hint-Pasifik’teki kabiliyetlerini hızla arttırmasını da büyük ölçüde engelleyebilir.
Trump 1.0’ın 2017’deki Ulusal Güvenlik Stratejisi, Çin’i ABD’nin stratejik rakibi olarak ilan etti, dolayısıyla ikinci yönetiminin Çin’i daha güçlü bir şekilde kontrol altına almayı hedefleyeceği sonucuna varılabilir. Bundan önce, ABD’nin, Çin’in kendisine asimetrik olarak yanıt verebileceği mümkün olduğunca çok sayıda aracı önceden etkisiz hale getirmesi zorunludur; Panama Kanalı senaryosu, Amerikan büyük stratejisindeki önemi nedeniyle Trump 2.0’ın öncelikleri arasındadır.
Benzer şekilde, Doğu Avrupa’da, Rubio’nun Ukrayna’nın kazanamayacağını ve aslında yıkımına yol açtığını itiraf ettiği Rusya ile umutsuz bir vekâlet savaşına saplanıp kalınması, on binlerce ABD askerini Avrasya’nın diğer tarafında tuttu. Bu nedenle çatışmayı bir ân önce sona erdirme ihtiyacı duyuldu, böylece Çin’i kontrol altına almak için Hint-Pasifik’e yeniden konuşlanabilmek üzere güç kaydırabileceklerdi. Bu da Trump 2.0’ın en azından bu çatışmayı dondurmak ve böylece Rusya’ya bazı tavizler vermek istemesinin aciliyetini açıklıyor.
Okuyucular bunun nasıl olabileceği hakkında daha fazla bilgi edinebilirler, ki bu, bu analizin kapsamının dışındadır, ancak asıl mesele, Trump’ın şu ânda dünya sahnesinde yaptığı her şeyin bir şekilde Çin ile yaklaşan askerî gerginliklere yönelik hazırlıklarıyla bağlantılı olmasıdır. Çin’in Panama Kanalı üzerindeki etkisini tesirsiz hâle getirme gibi bazı plânlar daha netken, AB’ye gümrük vergisi koyma tehditleri gibi diğerleri bu bağlamda kolayca anlaşılabilir değil, ancak hepsi onun tarafından bu şekilde algılanmaktadır.
Kaynak: Andrew Korybko