FELSEFE VE İLÂHİYAT ÜSTÜNE NOTLAR

Selim Gürselgil

Felsefede iki canavar vardır. Birincisi felsefeyi herkes anlamaz. Bu canavarı öldüren, ikincinin pençesine düşer. Felsefeyi anlamaya başlayanın egosu şişer, şişer, sahibini allame-i cihan eder. O canavarı da öldürmeden bu işlere girmeyin. Demek oluyor ki, akademisyenlerin hiçbiri felsefeye girememiştir.

İlahiyatta bu canavarlardan sadece biri bulunur. O da tıpkı felsefenin ikinci canavarı gibi korkunç bir ego yapar. İki satır dini ilimlerden öğrenen müçtehit olur, mehdi olur, hadis atar, mezhep tutar, her şey olur. Osmanlılar, dinî ilimler tedrisatı bu sonuca yol açmasın diye, onu tasavvuf eğitimiyle birlikte verirdi. Talebenin nefsinin kolunu kanadını kırar, ondan sonra din öğretirdi. Onun için ulemadan hiçbiri bugünkü ilahiyatçılar gibi bir ego sahibi olmadı.

Felsefede iki ejderha vardır. Bunlardan birincisi dil ejderhasıdır. Bugünkü Türkiye’de bu ejderhayı aşarak felsefeye geçebilen bir tek örnek yoktur. Hepsi felsefî kavramlara masabaşında karşılık uyduracağız ve bu karşılık öztürkçe olacak diye helâk olurlar. Felsefeye sıra gelmez. Çare “ibda dili”dir. “Baba dil-aşılayıcı dil” anlamında İbda dilini öğrenmeyen hiç kimse felsefeyi çözemez.

Felsefenin ikinci ejderhası, “felsefe için felsefe”dir. Halbuki felsefe, hükme getirmek için, hikmeti devşirilmek için girilmesi gereken bir alandır. Bu da Hikemiyatsız felsefenin niçin felsefe olmayacağını izah eder. Felsefe için felsefe ejderhası öldürülmelidir.

Bu iki ejderhadan yine sadece ikincisi ilâhiyatta vardır. O da kariyer için ilâhiyat şeklindedir. İlahiyat onunla uğraşana prestij kazandırır, statü kazandırır, fiyaka kazandırır. Ancak bu ejderhayı öldüren ilâhiyattan kurtulup din alimleri basamağına yükselebilir.

Buradan da anlaşılacağı gibi felsefe ve ilâhiyat birbirine aşırı benzerler. Ancak birinin çevresinde dört, diğerinin iki mahlûk gezinir. Olsun, o kadar fark kara ile siyah arasında da vardır.