ŞİÖ, ASKERÎ İTTİFAKA DÖNÜŞEBİLİR Mİ?

İran, ilk defa ŞİÖ tatbikatıyla Avrasya güvenliğinde rolünü pekiştirdi

Tahran’ın Sahand-2025 tatbikatına ev sahipliği yapması, bölgesel güvenliğin geleceğinin Washington tarafından değil, Tahran, Moskova ve Pekin tarafından şekillendirileceğinin sinyalini verdi.

F.M. Shakil

Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), 1 Aralık’ta İran’ın çalkantılı Doğu Azerbaycan eyaletindeki üssünün kapılarını eşi benzeri görülmemiş bir buluşmaya açtı: Şanghay İşbirliği Örgütü’nden (ŞİÖ) özel kuvvetler, Bölgesel Anti-Terör Yapılandırması (RATS) kapsamında beş günlük bir terörle mücadele tatbikatı olan “Sahand Anti-terör 2025’i” başlatmak üzere gelmişti.

Tatbikat, 5 Aralık’ta kuzeybatıdaki Hoy kentinde sona erdiğinde, İran sadece askeri hazırlık kapasitesini sergilemekle kalmadı, aynı zamanda bölgesel ittifaklarında da köklü bir değişime gittiğini gösterdi. Belarus, Çin, Hindistan, Kazakistan, Kırgızistan, Pakistan, Rusya, Tacikistan ve Özbekistan dahil olmak üzere tüm üye devletler tatbikata katıldı. Azerbaycan, Irak, Umman ve Suudi Arabistan’dan da gözlemciler hazır bulununken, İran Avrasya’nın yeni ortaya çıkan güvenlik blokuna tam olarak entegre olduğunu gösterdi.

Katılımcılar, terör ve aşırılıkçılıkla mücadelede sahip oldukları yeteneklerini sergilediler. Beş gün süren yoğun program boyunca, gerçek mühimmat kullanılarak rehine kurtarma, sınır güvenliğini sağlama, insansız hava aracı saldırıları, helikopter saldırıları ve istikrarın sağlanması konularındaki uzmanlıklarını gösterdiler.

Sembolik katılımdan stratejik atılıma

Tatbikatta, katılımcı ülkelerin en son silah ve teçhizatları sergilendi ve bu da, ulusal sınırları aşan tehditlerle başa çıkmak için karşılıklı işbirliği yeteneklerini geliştirdi. Tatbikat, deneyimlerin paylaşılması, işbirliğinin teşvik edilmesi ve terör tehditleriyle mücadele etmek için ŞİÖ üye ülkeleri arasında taraflar arası çabaların artırılması için bir fırsat oldu.

ŞİÖ askeri tatbikatının İran’da yapılması, ezeli rakipler Hindistan ve Pakistan’ın aynı sahayı paylaşmasını ve örgüt içinde ciddi bir kopukluğun önlenmesini sağladı.

İslamabad’da kıdemli bir uzman olan Sajjad Azhar, The Cradle’a verdiği demeçte şu değerlendirmeyi yaptı: “Pakistan’ın, terörizm sorunundan derinden etkilenen önemli bir ŞİÖ üyesi olduğunu belirtmek çok önemli”.

Azhar, eğer tatbikat Pakistan’da yapılsaydı, Hindistan’ın katılmayarak ŞİÖ içindeki gerilimi tırmandırabileceğini belirtti. İran, Güney Asya’daki iki rakip devletin sorunsuz bir şekilde tatbikata katılımlarını sağladı.

Batı’yı hedef alan bir terörle mücadele tatbikatı

Ancak bu tatbikatın zamanlaması ve yeri daha derin bir anlam da taşıyordu. İranlı yetkililer ve yorumcular, Sahand-2025’i Batılı güçlere yönelik bir uyarı olarak nitelendirdiler. Azhar, ŞİÖ’nün terörle mücadele tatbikatlarının, 2023 yılında örgüte katılan İran için önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtti.

ŞİÖ’nün terörle mücadele taktikleri, ABD ve AB’nin IRGC’yi Yabancı Terörist Örgüt (FTO) olarak damgalama girişimlerine engel oldu. Tatbikat, IRGC’nin terör örgütü olmaktan uzak olduğunu, aksine bölgesel terör tehditlerine karşı sağlam bir savunma hattı olarak güvenilen, etkili bir terörle mücadele gücü olduğunu ortaya koydu. Azhar’ın vurguladığı gibi: 

“Bu terörle mücadele tatbikatı, ABD ve Batı’ya ŞİÖ’nün askeri bir koalisyon değil, ekonomik bir ittifak olduğu algısını bozarak açık bir mesaj gönderiyor. Terörle mücadele kapsamında değerlendirilen bu tür tatbikatlar, yakında kapsamını genişleterek terör tanımına uygun görülen tüm düşman devletleri de içerebilir. Sonuç olarak, nüfus bakımından en büyük bölgesel örgüt olarak kabul edilen ve dünya GSYİH’sının beşte birini temsil eden ŞİÖ’nün gerçekleştirdiği bu girişimlerin önemli bir etki yaratacağı şüphesiz.”

İç güvenlik, dış ittifaklar

İran, siyasi cephede ŞİÖ’nün etkisi ile önde gelen Avrasya aktörleriyle uyum içinde olduğunu göstermeyi ve izolasyon algısını ortadan kaldırmayı hedefliyor. İran’ın gerçekleştirdiği bu ilk ŞİÖ terörle mücadele tatbikatı, sadece askeri gücünü göstermek değil, bir mesaj da içeriyor. Tahran, bölgesel güvenlik sorunlarını çözmek için gerçek anlamda çok taraflı bir güce sahip olduğunu vurgulayarak kendisini küresel sahnede bir aktör olarak tanıtıyor.

Bol News’in Genel Müdür Yardımcısı Zahir Şah Şerazi, The Cradle’a ŞİÖ’nün İran’daki terörle mücadele tatbikatının stratejik açıdan önemli bir olay olduğu görüşünü şöyle aktardı:

“Kapsamı ve yoğunluğu açısından büyük ölçekli bir askeri tatbikat olarak nitelendirilemezse de, bu tatbikat şüphesiz Tahran ve ŞİÖ üye devletlerinden ABD ve müttefiklerine, İran’ın artık izole bir devlet olmadığını ve bölge ülkeleri için önemli bir ortak olduğunu gösteren bir mesaj gönderdi.”

Şerazi, İran’ın Avrasya blokuyla uyumlu hareket ederek bu tatbikattan fayda sağladığını ve ŞİÖ’nün askeri bir rolü olmasa da, İran’ın Doğu Azerbaycan eyaletinde gerçekleştirilen bu tatbikatın Batı dünyasına bir mesaj niteliğinde olduğunu ve İran’a manevi açıdan destek sağladığını belirtti.

Tatbikat, İran’ın Avrasya’da önemli bir güvenlik aktörü olarak konumunu güçlendirdi ve ŞİÖ’deki nüfuzunu, Hazar Denizi’nden Basra Körfezi’ne uzanan Kuzey-Güney koridoru, Kafkasya ve Orta Asya’ya uzanan hatlar gibi kritik güzergâhları güvence altına almak için kullandı.

İran’ın Hukuk ve Uluslararası İlişkilerden Sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Tehran Times gazetesine verdiği röportajda, İran’ın Sahand tatbikatlarına ev sahipliği yapmasının “bölgesel güvenlik için yeni düzene uygun bir uyum ve koalisyon oluşturma” amaçlı bir girişim olduğunu belirtti.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bekir Galibaf, 2 Aralık’ta, kapsamlı terörle mücadele tatbikatlarının bölgedeki büyük aktörlere güçlü bir mesaj verdiğini vurguladı. Bu tatbikatlar, küresel baskıdan kendilerini korumak için bağımsız ülkelerin kararlılığını ortaya koyuyor.

Galibaf da tatbikatların bağımsız ulusların küresel baskıdan kendilerini korumaya yönelik güçlü kararlılığını gösterdiğini belirterek, İran’ın savunma ortaklıklarının ve diğer bölge ülkeleriyle işbirliği çabalarının istikrarlı bir şekilde ilerlediğini vurguladı.

Avrasya entegrasyonu ve savaş sonrası verilen mesajlar

IRGC operasyonları komutan yardımcısı ve tatbikatın komutanı Tuğgeneral Vali Ma’dani, 2 Aralık’ta düzenlediği basın toplantısında, İran’ın teröre karşı mücadelede her zaman ön saflarda yer aldığı için “Sahand-2025 Terörle Mücadele Ortak Tatbikatı”nın büyük önem taşıdığını vurguladı. Sahand-2025 Ortak Terörle Mücadele Tatbikatı’nın Haziran ayında İsrail ile 12 gün süren savaşın ardından İran’da düzenlendiğini ve bu nedenle bu tatbikatın son derece önemli olduğunu belirtti.

Komutan, “Bu teröristlerin elinde kadınlar ve çocuklar da dahil olmak üzere 17 bin vatandaşımızı trajik bir şekilde kaybettik ve terörizmle kararlı bir şekilde mücadele etmeye hazırız” dedi.

Kürt militanların aktif olduğu ve Azeri milliyetçiliğinin güçlendiği Doğu Azerbaycan’ın tatbikat yeri olarak seçilmesi de içe dönük bir mesaj içeriyor. Sahand tatbikatı, Nahçıvan bölgesi dahil, İran’ın Ermenistan ve Azerbaycan ile olan kuzey sınırlarında aktif olan ve sınır ötesi silah kaçakçılığıyla suçlanan ayrılıkçı Kürt gruplara karşı Tahran’ın sert önlemler alma kararlılığını pekiştiriyor.

Şerazi, The Cradle’a verdiği demeçte, tatbikatın alt metninin Kürt isyancılar ve Azeri militanları tedirgin etmiş olabileceğini, çünkü bu askeri tatbikatın İran’ın Ermenistan ve Azerbaycan ile ittifakından rahatsızlık duyan kuzeydoğudaki militan gruplara odaklandığını söyledi:

“ŞİÖ’nün terörle mücadele mekanizmasının ana odak noktası Afganistan, çünkü militan gruplar orada serbestçe faaliyet gösteriyor ve Çin, Pakistan, İran ve orta Asya ülkeleri için ciddi tehdit oluşturuyor. Önümüzdeki terörle mücadele savaşı Afganistan topraklarında yürütülecek.”

Şerazi, konuyu daha da detaylandırarak, İran’ın bu tatbikatı, özellikle Afganistan’daki gelişmeler ışığında, orta Asya ülkeleriyle ilişkiler kurmak için bir koz olarak kullanmak istediğini belirtti:

“Bu ŞİÖ girişimi, Moskova çerçevesi altında Pakistan, Çin, Hindistan, İran, Rusya, Belarus, Tacikistan ve Özbekistan dahil olmak üzere Orta Asya cumhuriyetleri arasındaki bölgesel ittifaklara ivme kazandırdı. Bu aşamada, söz konusu terörle mücadele mekanizmasının bir tür askeri işbirliğine dönüşeceğini söylemek için henüz erken olsa da, bu olasılık tamamen gözardı edilemez”.

ŞİÖ askeri ittifaka doğru mu gidiyor?

Sahand-2025 tatbikatı, terörle mücadele hedeflerinin ötesinde, daha iddialı bir askeri entegrasyonun temellerini atıyor olabilir.

Belarus’tan Özbekistan’a kadar birçok ülkenin katılımıyla, Çin ve Rusya gibi güçlü üyelerin öncülüğünde gerçekleştirilen tatbikat, dış tehditlere karşı kolektif mücadeleye hazır, büyüyen bir Avrasya cephesinin oluşumunu öngörüyor.

İran için bu türden tatbikatlar, Batı’nın izolasyon girişimine karşı bir reddiye ve stratejik olarak Doğu’ya yönelme politikasının teyidi anlamına geliyor.

Kaynak: The Cradle