ABD, RUSYA VE ÇİN’E KARŞI YENİ BİR İTTİFAK OLUŞTURABİLİR Mİ?
Leonid Savin
Kore Cumhuriyeti – Amerika Birleşik Devletleri Birleşik Kuvvetler Komutanlığı Stratejik Planlama Müdürlüğü’nde eski bir subay olan Chan Mo Ku ve Çin’deki Tsinghua Üniversitesi’nde Schwarzman Bursiyeri ve Washington’da Doğu Asya odaklı bir araştırmacı olan Jinwan Park, Mayıs 2024 sonunda Amerikan askeri yayını Breaking Defense’de yeni bir dörtlü anlaşma oluşturulması gerektiğine dair ortak bir makale yayınladı. Bu kez onlara göre yeni ittifak ABD, Kanada, Japonya ve Güney Kore’yi içermeli, Arktik ve Pasifik bölgelerine uzanmalı ve Rusya ile Çin’i birlikte çevreleme stratejik hedefine sahip olmalıdır.
Konunun bu şekilde ifade edilmesi fazla iddialı görünebilir ancak yeni bir yapının ortaya çıkması, Hindistan, Japonya ve Avustralya ile ABD arasında Dörtlü Güvenlik Diyaloğu’nun kurulması ve üçlü AUKUS anlaşması gibi oldukça gerçekçi. Her iki format da açıkça Çin’e karşı başlatılmıştır. Ayrıca Brezilya, İsrail, Yeni Zelanda, Güney Kore ve hatta Vietnam’ı (Çin’le olan deniz anlaşmazlığı nedeniyle katılımı mümkün oldu) içeren Quad-Plus da var.
Bu durumda kışkırtma, Rusya ve Çin arasındaki oldukça başarılı ve büyüyen işbirliğinden duyulan korkuya ve Rusya’nın Kuzey Kutbu’nu askerileştirdiği yönündeki Batı propagandasına dayanmaktadır. Arktik Konseyi’nin Avrupa-Atlantik üyeleri, bu organa katılımlarını askıya almış olsalar da, hâlâ belirli askerî yeteneklere sahipler. Ancak ABD ve Kanada’nın bu konuda sorunları var, bu nedenle Kuzey Pasifik’teki kanatlarını bir şekilde korumaları gerekiyor. Moskova ve Pekin arasındaki etkileşime gelince, Ocak 2022’den Haziran 2023’e kadar 234 Çinli kuruluşun Rusya’nın Arktik bölgesinde çalışmak üzere kayıt yaptırdığı söyleniyor. Temel olarak, Çin’in ihtiyaç duyduğu gaz ve petrol üretimi ve taşımacılığı alanındaki teknolojilerden bahsediyoruz. İki ülkenin artan ortak askerî faaliyetleri de dikkat çekiyor. Özellikle Ağustos 2023’te Alaska kıyılarına yakın Bering Boğazı bölgesinde yapılacak deniz tatbikatlarından bahsediliyor.
Ayrıca Rusya’nın Kuzey Kore ile son dönemde önemli ölçüde yoğunlaşan kapsamlı işbirliğinden de endişe duyuluyor.
Yazarlar şöyle diyor: “Artan bu tehlikelere karşı koymak için ABD ve Kanada, Kuzey Kutbu’nda güvenliği artırabilecek stratejik çıkarlara ve benzersiz yeteneklere sahip iki önemli anlaşma müttefiki olan Japonya ve Güney Kore’ye yönelmelidir.”
Aynı zamanda, “iki ülkenin etkileşiminin İttifak’ın savunma kapasitesini önemli ölçüde güçlendirebileceğini de kabul ediyorlar. Tokyo deniz güvenliği standartlarının ve çevrenin korunmasının teşvik edilmesinde öncü bir rol oynamaktadır. Japonya, balıkçılığa olan yoğun bağımlılık ve doğal afetlerle düzenli çarpışmalar karşısında onlarca yıldır geliştirdiği birinci sınıf okyanus radarlarını ve uzaktan algılama teknolojilerini Kanada’ya sağlayarak Kanada’nın izleme kapasitesini önemli ölçüde arttırabilir. Kısa bir süre önce Kanadalılar Arktik deniz sensörlerini geliştirmek için 20 yılda 1.4 milyar dolar yatırım yapma niyetlerini açıkladılar.
Çin ile rekabet eden bir gemi inşa devi olan Güney Kore, müttefiklerin yaşlanan Arktik deniz filolarının modernizasyonunu hızlandırmanın anahtarı olabilir. Ayrıca Kanada, Kuzey Kutbu’nda kullanılmak üzere daha gelişmiş taktik helikopterler edinmek için 20 yılda 18.4 milyar dolar harcama sözü verdiğinden, gelişmiş silah üretimiyle Güney Kore de bu konuda yardımcı olabilir.
Askeri-endüstriyel alanda böylesine yakın bir işbirliği, askeri uyumluluğu derinleştirirken Kuzey Kutbu’ndaki güvenlik mimarisini de güçlendirecektir. Dahası, çok taraflı yönetim organları çerçevesinde çabaların birleştirilmesi, ABD liderliğindeki demokratik koalisyonun Kuzey Pasifik’i kolektif olarak şekillendirmesine olanak tanıyacaktır. Arktik Konseyi ve Japonya, Güney Kore ve Çin arasındaki üçlü zirve gibi forumlarda pozisyonların koordine edilmesi, Arktik’in gelecekteki hatlarının belirlenmesinde örtüşen çıkarlarını koruyacaktır.”
Yani, ABD’nin bölgedeki ortaklarının ek varlıklar haline gelebileceği ve askeri-endüstriyel kompleksleri için fırsatlar sağlayabileceği NATO’nun rolüne açık bir vurgu görüyoruz. Aynı zamanda, Çin’in Rusya’nın Kuzey Kutbu’na müdahalesinin Japonya’nın bölgesel güvenliğini zayıflattığı ve iklim değişikliğinin Kuzey Kutbu kaynaklarını daha erişilebilir hale getirmesiyle, mevcut statüko altında Uzak Kuzey’in, yazarların “revizyonist otokrasiler” olarak adlandırdığı ABD karşıtlarının kontrolü altında olacağı da söyleniyor. Sonuç olarak, uzun vadede Batı ve Asya’daki uyduları, doğrudan Rusya’nın egemen ekonomik bölgesinde yer alan kaynakları veya şu anda hak iddia edemedikleri diğer tartışmalı yerleri bir şekilde elde etmeyi umuyorlar.
Son zamanlarda başka yazarlar da ABD ile Asyalı ortakları arasında daha yakın bir askerî ve askerî-endüstriyel entegrasyonun gerekliliğinden bahsediyor ve kendi argümanlarını sunuyorlar.
Siyasî coğrafyaya ilişkin doktriner görüşe gelince, ABD’nin plânları çerçevesinde daha önce Pasifik ve Hint Okyanuslarını tek bir jeostratejik alan olarak birleştirdiği hatırlanmalıdır. Önce Pentagon, ardından da Beyaz Saray yeni Indo-Pacifica terimini benimseyerek girişimlerini bu alana göre ayarladı. Elbette Çin karşıtlığı ima ediliyordu, bu nedenle Hindistan yeni doktrini isteyerek destekledi.
Ve 2022’de, ABD’nin Avrupa bölgesindeki ortaklarını bir araya getirme gibi benzer bir görevi olan EuroArctic kavramı ortaya çıktı. Burada belirlenen rakip, Washington’un talimatıyla NATO ittifakının harekete geçebileceği Rusya’ydı.
Bu durumda, ABD’nin doktriner gelişmelerine göre ana stratejik rakipleri olarak gördükleri iki jeopolitik rakibinin birleşmesiyle karşı karşıyayız. Ve Çin’in Arktik bölgesine fiziksel erişimi olmadığından, spekülatif stratejiyi ayarlamak ve buna Pasifik Okyanusu’nu eklemek gerekli hale geliyor.
Bu nedenle, yakında yeni bir terim görmemiz oldukça olasıdır: Arktik-Pasifik; ilk olarak analitik merkezlerin bir dizi yayınında yer alacak ve daha sonra Washington’daki kilit departmanlardaki karar vericiler bunu kalıcı dolaşıma sokacaktır.
Türkçeye çeviren : Adnan DEMİR