İNİSİYATİF – RUSYA’NIN HERSON’DAN GERİ ÇEKİLMESİ ÜZERİNE

Ayhan SÖNMEZ


Ocak 1944′ te, tamamen imha edilen Alman Altıncı Ordu’su, Dinyeper Nehri’nin güney kıvrımında, Krivoi Rog ve Nikopol bölgesinde operasyonel olarak kendini felâket bir durumda buldu. Almanlar, Kızıl Ordu’nun hatlarına doğru uzanan tehlikeli bir çıkıntıyı işgâl etti, ancak iki kanatta savunmasız kaldılar ve sayıca insan ve ateş gücü bakımından üstün bir düşmanla karşı karşıya kaldılar. Bu durumda herhangi bir general, en ihtiraslısı bile mümkün olan en kısa sürede geri çekilmeye çalışırdı. Ancak Hitler, Wehrmacht’ın öne çıkması konusunda ısrar etti, çünkü bölge Almanya’nın kalan son manganez kaynağıydı; yüksek kaliteli çelik yapmak için çok önemli bir mineraldi. Saf askerî sağduyu ile daha geniş siyasî amaçlar ve ihtiyaçlar arasında bir çatışma oluşmuştu ve tercihi yüksek kaliteli çeliğe ihtiyaç belirledi. Hitler’in geçerli bir argümanı vardı. Nikopol bölgesinden gelen manganez olmadan, Alman savaş üretimi sona ererdi. Hâl böyle olunca, siyasî müdahale belki de haklıydı. Bir orduyu savunmasız bir çıkıntıda bırakmak kötüdür, ancak manganezin tükenmesi de öyle. Ama 6. Ordu’nun akıbeti, önceki 6. Ordu’yla aynı oldu. Muharebeler, 6. Ordu’nun her iki teşekkülünün de tamamen imha edilmesiyle neticelenmişti.

1943’te 6. Ordu’yu (ilk teşekkül) Stalingrad cephesinde tutmak için ne zorlayıcı, ne askerî ne de siyasî bir sebeb vardı. Askerî karar alma sürecine siyasî müdahale hem anlamsız hem de felâketti. Hitler, Altıncı Ordu’nun Stalingrad çevresinden çıkışı yasaklayarak, savaşa, kendi sonunu getirecek şekilde müdahale etmişti. Geri çekilmesi yasaklanan Altıncı Ordu, toptan imha edildi.

Altıncı Ordu’nun bu iki trajik kaderi, günümüzün göze çarpan sorununu gösteriyor: Askerî ve siyasî karar verme arasındaki farkı nasıl ayrıştırabiliriz?

Kıssadan Hisse: Orduyu zor durumda bırakan siyasî müdahale yerine, siyasî figürleri utandırmak pahasına bile olsa orduyu operasyonel tercihler yapmak ve inisiyatif sahibi etmek üzere serbest bırakmaktır. Ve bu, nihayetinde, bir savaş vermenin daha makûl yoludur; zevahirde küçük düşürücü olsa bile.

Putin’in bu hususta örnek bir davranış gösterdiğini söyleyebiliriz. Şöyle ki, Rusya’nın Dinyeper’in batı yakasındaki Herson oblastını birkaç ay önce ilhak ettikten sonra geri çekilme kararı, bizzat Rus medyasında büyük tepkiler gördü, Rusya karşıtı blokta ise alay konusu oldu. Geri çekilmenin önemli bir aşağılama olduğu inkâr edilemez. Ancak mesele, bu karizma ve siyasî imajdan fedakârlığın askerî veya siyasî gerekçelerle gerekli olup olmadığı ve çatışmanın gelecekteki gidişatını nasıl etkileyeceğidir. Rusya’nın Herson’un batı yakasından çekilmesinin birkaç ihtimali var. Kısaca; 1) Ukrayna Ordusu, Rus Ordusu’nu batı yakasında düpedüz yendi ve nehrin karşısına geri püskürttü. 2) Rusya, Herson’da tuzak kuruyor. 3) Herson’un Ukrayna’ya geri verilmesini içeren gizli bir barış anlaşması (veya en azından ateşkes) müzakere edildi. 4) Rusya, siyasî açıdan utanç verici ama askerî açıdan ihtiyatlı bir operasyonel tercih yaptı.

Bu ihtimalleri bir bir şerh etmek, bugün savaşın geldiği noktaya nazarla lüzumsuz. Kanaatimce, dördüncü ihtimal bu geri çekilmenin sebebiydi. Dünya, Herson’daki görece kansız el değişimine takılıp kalmışken, Rusya ve Ukrayna Pavlovka için kanlı bir savaşa girdiler ve Rusya kazandı. Ukrayna ayrıca Rusya’nın Svatove eksenindeki savunmasını kırmaya çalıştı ve ağır kayıplarla geri püskürtüldü. Görüldüğü üzere Herson geri çekilmesi zincirleme bir dizi yenilgiye yol açmadı; savaş diğer tüm cephelerde devam ediyor ve Ukrayna kaybediyor. Bir ordunun kaynak tahsisi mühim bir mesele ve sert kararlar almayı gerektiriyor. Nehrin karşı tarafına çekilmek, ordunun muharebe etkinliğini önemli ölçüde artırdı ve diğer sektörler için kaynakları serbest bırakarak lojistik yükü azaldı. Savaşın kayıp oranlarını optimize etme ve mükemmel kıyma makinesini inşa etme çerçevesinde savaşma şekli de genel Rus modeline uyuyor. Şimdi olan bu. İkinci Dünya Savaşı’ndaki Alman Ordusu’nun aksine, Rus ordusu rasyonel askerî kararlar almak için siyasî müdahaleden kurtulmuş görünüyor ve Putin, işi ehline bırakma hususunda gereken neyse onu yapıyor. Özetle, Herson geri çekilmesi doğru bir manevraydı.

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d blogcu bunu beğendi: